भारताच्या शिक्षण व्यवस्थेत एक मोठा धोरणात्मक बदल घडवण्याचा संदेश देत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पुन्हा एकदा थॉमस मॅकॉलेच्या शिक्षण धोरणावर जोरदार टीका केली आहे. “मॅकॉलेने भारतीयांची विचारसरणी गुलाम करण्याचा प्रयत्न केला. त्याने तयार केलेली शिक्षण प्रणाली मनावर बंधने घालणारी होती. आता भारताला मन, बुद्धी आणि विचारांनी स्वतंत्र होण्याची गरज आहे,” असे ते म्हणाले. त्यांच्या या विधानाने देशभरात नवीन चर्चा रंगल्या आहेत.
पंतप्रधान मोदी म्हणाले की, शेकडो वर्षे आपण परकीय मानसिकतेने तयार झालेली शिक्षण पद्धती स्वीकारली, ज्यामुळे भारतीयांचा आत्मविश्वास कमी झाला. “आपल्या संस्कृतीचे, आपल्या ज्ञानपद्धतीचे व्यवस्थित मूल्यमापन कधीच झाले नाही. त्याऐवजी पाश्चात्त्य चौकटीत बसवलेलं शिक्षण आपल्यावर लादण्यात आलं,” असा थेट आरोप त्यांनी केला.
ते पुढे म्हणाले, “आज भारत जगाच्या पुढे चालतो आहे. त्यामुळे आपल्याला नवी शिक्षणनीती (NEP) सारख्या सुधारणा मोठ्या पावलांनी राबवणे आवश्यक आहे. ही धोरणं फक्त अभ्यासक्रमात बदल घडवणार नाही, तर विद्यार्थ्यांना क्रिएटिव्ह विचार, संशोधन आणि इनोव्हेशनकडे वळवणार आहेत.”
मोदी यांनी शाळा–महाविद्यालयांना भारतीय परंपरा, भारतीय ग्रंथ आणि देशी ज्ञान–वैज्ञानिक दृष्टिकोन यांची सांगड घालण्याचे आवाहन केले. त्यांनी सांगितले की, “आपल्या मुलांमध्ये ‘मी भारतीय आहे आणि मी सक्षम आहे’ हा आत्मविश्वास निर्माण करणे ही आजची खरी गरज आहे. मानसिक गुलामीतून बाहेर पडणे हेच नवीन भारताचे खरे स्वातंत्र्य आहे.”
सभेत उपस्थित शिक्षक, प्राध्यापक आणि विद्यार्थ्यांनी या भूमिकेचे स्वागत करत टाळ्यांचा गडगडाट करत प्रतिसाद दिला. सोशल मीडियावरही लोकांनी “इंडियन एज्युकेशनचा खरा रिफॉर्म आता सुरू होतोय” अशी प्रतिक्रिया देत हा संदेश व्हायरल केला.
पंतप्रधान मोदींच्या या भाषणाने शिक्षण क्षेत्रातील सुधारणा, भारतीयता आणि सांस्कृतिक पुनरुज्जीवन या तिन्ही मुद्द्यांना पुन्हा एकदा मध्यवर्ती स्थान मिळवलं आहे. तज्ज्ञांच्या मते, आगामी वर्षांमध्ये भारताची शिक्षणव्यवस्था मोठ्या पुरोगामी बदलाकडे वाटचाल करेल, अशी चिन्हे स्पष्टपणे दिसत आहेत.
