भारतीय विज्ञान, खगोलशास्त्र आणि विज्ञानप्रसार क्षेत्रातील अत्युच्च आणि तेजस्वी व्यक्तिमत्व डॉ. जयंत विष्णू नारळीकर यांचे आज पुण्यातील त्यांच्या निवासस्थानी वृद्धापकाळाने निधन झाले. वयाच्या ८६व्या वर्षी त्यांनी झोपेतच शांतपणे प्राणत्याग केला. त्यांच्या निधनामुळे संपूर्ण देशातील वैज्ञानिक, साहित्यिक, आणि शैक्षणिक वर्तुळात शोककळा पसरली आहे.
डॉ. नारळीकर यांना कोणताही दीर्घ आजार नव्हता, मात्र वयोमानानुसार प्रकृती खालावत चालली होती. कुटुंबीयांनी दिलेल्या माहितीनुसार ते शांतपणे अनंतात विलीन झाले.
जगभर ख्याती असलेले वैज्ञानिक
डॉ. नारळीकर हे केवळ भारताचे नव्हे तर जागतिक स्तरावरील खगोलशास्त्रज्ञ म्हणून ओळखले जात. त्यांनी सर फ्रेड हॉयल यांच्यासमवेत ‘कन्फॉर्मल ग्रॅव्हिटी थिअरी’ सादर केली होती, जी आधुनिक खगोलशास्त्रातील एक ऐतिहासिक वाटचाल मानली जाते. त्यांच्या संशोधनाने अनेक वैज्ञानिकांना नव्या दिशेने विचार करायला प्रवृत्त केले.
विज्ञानप्रसारक आणि लेखक
डॉ. नारळीकर हे विज्ञानाचे सहज मराठीत भाषांतर करून सामान्य माणसालाही आकाश आणि अंतराळाच्या गुंतागुंतीच्या गोष्टी समजावून देणारे एक अभूतपूर्व लेखक होते. ‘अंतराळातील भस्मासूर’, ‘चला जाऊ अवकाश सफरीला’, ‘सूर्याचा प्रकोप’, ‘व्हायरस’, ‘टाइम मशीनची किमया’ यांसारखी अनेक पुस्तके आजही विज्ञानप्रेमी वाचकांसाठी प्रेरणादायक आहेत.
पुरस्कार आणि सन्मानांची मांदियाळी
त्यांच्या विज्ञान व साहित्य क्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांना ‘पद्मभूषण’ आणि ‘पद्मविभूषण’ या भारत सरकारच्या सर्वोच्च नागरी सन्मानांनी गौरविण्यात आले.
तसेच साहित्य अकादमी पुरस्कार, राष्ट्रभूषण पुरस्कार, आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील Foundation for Life-Time Achievement Award in Literature यांसारख्या पुरस्कारांनी त्यांच्या कार्याला मान्यता मिळाली.
साहित्याची अमूल्य ठेवा
खगोलशास्त्र, विज्ञानकथा, विज्ञानप्रसार आणि आत्मचरित्र या सर्वच प्रकारांमध्ये त्यांनी विपुल लेखन केले. त्यांचे ‘चार नगरांतले माझे विश्व’ हे आत्मचरित्र विशेष गाजले.
त्यांची काही प्रमुख पुस्तके:
-
विज्ञानकथा: अंतराळातील भस्मासूर, व्हायरस, अभयारण्य, वामन परत न आला
-
विज्ञानप्रसार: विज्ञानगंगेची अवखळ वळणे, आकाशाशी जडले नाते, विज्ञान आणि वैज्ञानिक
-
आत्मचरित्र: चार नगरांतले माझे विश्व
-
संशोधन आधारित पुस्तके: विश्वाची रचना, नव्या सहस्रकाचे नवे विज्ञान
