अहमदाबाद | 12 जून रोजी अहमदाबादमध्ये झालेल्या विमान अपघातानंतर तब्बल 260 जणांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला. यातील 241 प्रवासी होते. आता या दुर्घटनेच्या विमान अपघात अन्वेषण ब्युरो (AAIB) ने दिलेल्या प्राथमिक अहवालामुळे अनेक गंभीर बाबी समोर आल्या आहेत. हा अहवाल अंतिम निष्कर्ष नसला तरी, यातून अपघाताच्या क्षणांमधील घटनाक्रमाची धक्कादायक माहिती समोर आली आहे.
शनिवारी रात्री उशिरा प्रसिद्ध झालेल्या या रिपोर्टमध्ये कॉकपिट व्हॉईस रेकॉर्डरमधील संभाषण, इंधन पुरवठा बंद होण्याची कारणं, पायलट्समधील संवादाचा संभ्रम, आणि इंजिन कार्यक्षमतेतील बिघाड अशा अनेक बाबी उघड झाल्या आहेत.
महत्वाचे ७ मुद्दे जे उघडकीस आले:
इंधन स्विच अचानक बंद: अपघाताच्या काही सेकंद आधी इंजिन 1 आणि 2 चे फ्युएल कट-ऑफ स्विच फक्त 1 सेकंदाच्या फरकाने बंद करण्यात आले. या क्रियेमुळे दोन्ही इंजिनना इंधनपुरवठा थांबला.
स्विचेस ‘चुकून’ बंद झाले का? हे स्विच ‘दुहेरी क्रिया’ (dual-action) पद्धतीने चालू/बंद होतात. त्यामुळे ‘चुकून बंद’ होण्याची शक्यता अत्यंत कमी. तरीही, हे स्विच बंद का आणि कुणी केले याचे उत्तर अद्याप नाही.
पायलट्समध्ये संभ्रम: कॉकपिटमधील आवाजात एक पायलट दुसऱ्याला विचारतो – “इंजिन का कट ऑफ केलं?” त्यावर दुसरा पायलट उत्तर देतो – “मी काही केलं नाही.” यावरून स्पष्ट होते की, दोघांमध्ये समन्वयाचा अभाव होता.
इंजिन पुन्हा सुरू करण्याचा प्रयत्न: स्विच बंद केल्यानंतर ते पुन्हा ‘RUN’ मोडमध्ये आणले गेले. त्यामुळे एक इंजिन पुन्हा सुरू झाले, तर दुसरं सुरू होत असतानाच विमान कोसळलं.
RAT (Ram Air Turbine) सक्रीय: अपघाताच्या आधी RAT ही प्रणाली आपोआप सक्रीय झाली होती – म्हणजेच इंजिन फेल होताच आपत्कालीन उर्जा देण्यासाठी ही यंत्रणा कार्यरत झाली होती.
विमानाचे अवशेष 1000 फूटांवर पसरले: अपघात इतका भयावह होता की, विमानाचे तुकडे जवळपास 1000 फूट परिसरात विखुरले गेले होते. हे अपघाताची तीव्रता दर्शवते.
पायलट फिट होते, तरीही चूक? दोन्ही पायलट्स आधीच अहमदाबादला पोहोचले होते. ब्रेथ एनालायझर टेस्टमध्ये ते फिट होते. तरीही, अपघात होणे आणि स्विच हाताळणीत चूक होणे हा तपासाचा गंभीर मुद्दा ठरतोय.
अपघातामागे पक्ष्यांची धडक होती का?
प्रारंभी अनेकांनी पक्ष्यांच्या धडकेमुळे अपघाताची शक्यता वर्तवली होती. पण CCCTV फुटेजमधून कोणतीही पक्षी हालचाल दिसून आली नाही, त्यामुळे ही शक्यता दुर्बळ झाली आहे.
पुढे काय?
हा अहवाल अंतिम निष्कर्ष देत नाही. मात्र, यातील माहिती पाहता मानवी चूक, तांत्रिक बिघाड की विमान डिझाइनमधील त्रुटी – यावर अजून खोलवर तपास अपेक्षित आहे. एअर इंडियासारख्या महत्त्वाच्या विमानसेवेच्या सुरक्षेबाबत अनेक गंभीर प्रश्न आता निर्माण झाले आहेत.
निष्कर्ष:
या अहवालाने अपघातामागील घटना उलगडायला सुरुवात केली असली तरी अनेक प्रश्न अनुत्तरित आहेत. पायलट्सच्या संवादात असलेला संभ्रम, स्विचेसची अनपेक्षित हालचाल, आणि यंत्रणांची प्रतिक्रिया हे सर्व मिळून भारतातील विमानसुरक्षेच्या यंत्रणेपुढे नवे आव्हान उभे करत आहेत.
